Nhá (một số nơi gọi là sàng ăn) là dụng cụ dùng để kiểm tra lượng thức ăn còn thừa và tình trạng sức khỏe của tôm sau mỗi cữ ăn. Canh nhá khi nuôi tôm đúng cách giúp bà con biết chính xác tôm đang ăn khỏe hay yếu, từ đó điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp, tránh dư thừa gây ô nhiễm ao hoặc thiếu hụt khiến tôm chậm lớn. Vì thức ăn chiếm 50–60% chi phí của vụ nuôi, canh nhá đúng chuẩn là cách tiết kiệm chi phí hiệu quả nhất.
Nhá (sàng ăn) là gì? Vì sao cần canh nhá khi nuôi tôm?
Nhá là tấm lưới mịn gắn trên khung sắt hình tròn (diện tích 0,4–0,5m2, đường kính 70–80cm) hoặc hình vuông (diện tích 0,6–0,64m2, cạnh khoảng 80x80cm), có gờ cao không quá 5cm. Đây là công cụ được đặt xuống đáy ao để theo dõi lượng thức ăn tôm ăn thực tế sau mỗi cữ cho ăn.
Việc canh nhá khi nuôi tôm mang lại nhiều lợi ích cho bà con:
- Biết được tôm đang khỏe hay yếu dựa vào sức ăn và lượng thức ăn còn lại trong nhá.
- Điều chỉnh lượng thức ăn theo đúng nhu cầu thực tế, tránh dư thừa hoặc thiếu hụt, giúp quản lý chi phí thức ăn tốt hơn.
- Ước tính được lượng thức ăn tiêu thụ trong vụ nuôi và dự đoán sản lượng thu hoạch.
- Phát hiện sớm tôm yếu, tôm chết hoặc các dấu hiệu bất thường để xử lý kịp thời.
- Đánh giá được kích cỡ tôm không đồng đều trong ao.
Khi nào nên bắt đầu canh nhá?
Bà con nên bắt đầu đặt nhá và canh nhá từ khoảng ngày nuôi thứ 25 trở đi, khi tôm đã đủ lớn để ăn tập trung và cho kết quả quan sát rõ ràng. Trước mốc này, lượng thức ăn nên được tính theo bảng cho ăn chuẩn dựa trên trọng lượng đàn tôm, do tôm còn nhỏ, ăn phân tán nên canh nhá chưa cho kết quả chính xác.
Cách đặt nhá đúng vị trí
- Đặt nhá ở đáy ao sạch, bằng phẳng, cách bờ khoảng 1,5-2m và cách dàn quạt nước 10-15m.
- Không đặt nhá tại vị trí có độ nghiêng, sát hố xi-phông hoặc quá gần quạt nước.
- Nên đặt nhá tại vùng rìa khu vực chất thải, tôm yếu thường tránh tôm khỏe bằng cách lưu trú ở khu vực này, giúp bà con phát hiện tôm yếu sớm hơn.
- Thả nhá nhẹ nhàng xuôi theo dòng nước, tạo góc khoảng 15° so với mặt nước ao.
- Hạ và nâng nhá nhẹ nhàng; không nâng nhá lên vào lúc trời nắng gắt vì có thể ảnh hưởng đến việc quan sát và sức khỏe tôm.
Bảng lượng thức ăn và thời gian canh nhá khi nuôi tôm theo từng giai đoạn tuổi tôm
| Giai đoạn tuổi tôm | Lượng thức ăn cho vào nhá | Thời gian canh nhá |
| 25–38 ngày tuổi | 15g/kg thức ăn | 2 giờ |
| 39–45 ngày tuổi | 20g/kg thức ăn | 1 giờ 30 phút – 2 giờ |
| 46–55 ngày tuổi | 25g/kg thức ăn | 1 giờ 30 phút |
| 56–65 ngày tuổi | 30g/kg thức ăn | 1 giờ 30 phút |
| 66–72 ngày tuổi | 35g/kg thức ăn | 1 giờ |
| 73–79 ngày tuổi | 40g/kg thức ăn | 1 giờ |
| Từ 80 ngày đến thu hoạch | 45g/kg thức ăn | 1 giờ |
Lưu ý: Thức ăn cần được làm ẩm trước khi cho vào nhá rồi mới hạ xuống đáy ao, tránh để thức ăn khô nổi lên và trôi ra khỏi nhá.
Cách đọc kết quả trong nhá và điều chỉnh thức ăn
Sau thời gian canh nêu trên, kéo nhá lên nhẹ nhàng và quan sát hai yếu tố: lượng thức ăn còn lại và đường ruột tôm.
Về đường ruột tôm, nếu ruột đầy và có màu của thức ăn, đó là dấu hiệu tôm ăn tốt. Nếu tôm rỗng ruột hoặc thức ăn trong ruột có màu sắc lạ, đây là dấu hiệu bất ổn cần kiểm tra thêm.
Về lượng thức ăn còn lại, điều chỉnh theo nguyên tắc sau:
- Hết sạch thức ăn, môi trường và thời tiết ổn định: Tăng thêm 5% lượng thức ăn cho cữ tiếp theo.
- Còn thừa 5-10%: Giảm 5% lượng thức ăn cho cữ tiếp theo.
- Còn thừa 10-20%: Giảm 10% lượng thức ăn cho cữ tiếp theo.
- Còn thừa trên 25%: Ngưng 2 cữ cho ăn, sau đó cho ăn lại với lượng ít hơn 10% so với trước và kiểm tra sức khỏe tôm.
- Hết thức ăn nhưng có ít hoặc không có tôm trong nhá: Giữ nguyên lượng thức ăn, tiếp tục theo dõi.
Lưu ý: Mọi điều chỉnh chỉ áp dụng khi thời tiết và các yếu tố môi trường khác không thay đổi. Khi mưa lớn, khí độc tăng hoặc tôm giảm ăn, cần giảm thức ăn ngay bất kể kết quả trong nhá.
Vệ sinh và bảo trì nhá
- Vệ sinh nhá thường xuyên, không để nhá bị đóng bợn làm sai lệch kết quả quan sát.
- Di chuyển vị trí nhá định kỳ để kiểm tra độ ăn đồng đều của tôm trong ao.
- Sau khi thăm nhá xong (khoảng 2 giờ), nên đưa nhá lên bờ ngay, không để dưới ao lâu. Để nhá lâu dưới ao sẽ tập cho tôm quen nơi có mồi, khiến việc đánh giá tình trạng tôm và điều chỉnh thức ăn kém chính xác.
Phát hiện bất thường trong nhá cần làm gì?
Nếu phát hiện tôm chết trong nhá, thức ăn dư thừa liên tục qua nhiều cữ, hoặc tôm có dấu hiệu ăn yếu bất thường, bà con cần kiểm tra ngay các yếu tố môi trường ao nuôi:
- Tôm chết trong nhá: Có thể do thiếu oxy, thiếu khoáng, nhiễm khí độc (NH3/NO2/H2S) hoặc bệnh lý. Xem chi tiết: Tôm chết trong nhá báo hiệu điều gì? Cách xử lý>>>
- Thức ăn dư thừa nhiều lần: Thức ăn dư lắng đáy sẽ phân hủy sinh khí độc, cần tăng cường xử lý chất hữu cơ bằng men vi sinh xử lý nước và đáy ao (gắn link nội bộ ‘giải pháp xử lý nước ao nuôi tôm’).
- Nồng độ khí độc cao: Cần kiểm soát và chuyển hóa NH3/NO2 bằng giải pháp vi sinh xử lý khí độc.
- Tôm ăn yếu, đường ruột kém: Có thể bổ sung men vi sinh đường ruột để hỗ trợ hấp thu và tăng sức đề kháng cho tôm.
Quy trình canh nhá khi nuôi tôm đúng chuẩn
– Bước 1: Đặt nhá đúng vị trí
Nhá thường đặt dưới đáy ao nơi sạch sẽ cách bờ khoảng từ 1-2m. Vị trí thích hợp để đặt nhá là nơi bằng phẳng như trên nền đáy ao có dòng nước nhẹ. Thả nhá nhẹ nhàng xuôi theo dòng nước tạo thành góc 15 độ so với mặt nước ao. Nhá được hạ xuống và nâng lên một cách nhẹ nhàng và đặc biệt không nâng nhá lên lúc trời nắng gắt.
Đặt nhá sau dàn quạt 10-15m, cách bờ 1,5-2m, đáy sạch, nghiêng góc 15°.
– Bước 2: Làm ẩm thức ăn trước khi cho vào nhá
Thông thường thức ăn sẽ được làm ẩm trước khi cho vào nhá rồi mới hạ xuống đáy ao, tránh để thức ăn khô sẽ bị nổi lên và trôi ra khỏi nhá. Việc sử dụng nhá không chỉ giúp bà con đo được lượng thức ăn khi nuôi tôm mà còn xác định được tỷ lệ sống của tôm.
– Bước 3: Hạ nhá nhẹ nhàng xuống đáy ao
Sau khi chuẩn bị xong, hạ nhá từ từ và nhẹ nhàng xuống đáy ao để tránh làm thức ăn rơi vãi hoặc tạo tiếng động khiến tôm hoảng sợ.
Đảm bảo nhá tiếp xúc hoàn toàn với mặt đáy và không bị mắc vào bùn, rong hoặc các vật cản khác. Khi nhá được đặt đúng vị trí, tôm sẽ tiếp cận và bắt mồi tự nhiên, giúp kết quả kiểm tra có độ tin cậy cao hơn.
– Bước 4: Chờ đúng thời gian rồi kéo nhá lên kiểm tra
Thời gian ngâm nhá cần được thực hiện đúng theo khuyến cáo đối với từng giai đoạn tuổi tôm, vì tốc độ bắt mồi sẽ thay đổi theo kích cỡ và điều kiện môi trường.
Không nên kéo nhá quá sớm vì tôm chưa kịp ăn hết thức ăn, cũng không nên để quá lâu vì thức ăn có thể bị mềm, tan hoặc thất thoát, làm sai kết quả đánh giá. Ngoài ra, nên hạn chế kéo nhá vào thời điểm nắng gắt giữa trưa để tránh gây stress cho tôm và ảnh hưởng đến việc quan sát.
Khoảng 60 – 120 phút sau khi cho ăn cần kéo nhá lên để kiểm tra lượng thức ăn và quan sát đường ruột tôm xem có vấn đề gì không.
– Bước 5: Quan sát lượng thức ăn còn lại và đường ruột tôm
Sau khi kéo nhá lên, cần kiểm tra lượng thức ăn còn lại để đánh giá mức độ bắt mồi của tôm, đồng thời quan sát màu sắc, độ đầy và tính liên tục của đường ruột để nhận biết tình trạng tiêu hóa và sức khỏe đàn tôm. Đối chiếu kết quả với bảng hướng dẫn điều chỉnh lượng thức ăn để quyết định tăng, giảm hoặc giữ nguyên khẩu phần ở cữ ăn tiếp theo.
Việc ghi chép kết quả sau mỗi lần kiểm tra cũng rất cần thiết để theo dõi xu hướng sức ăn và kịp thời phát hiện những bất thường trong quá trình nuôi.
Canh nhá khi nuôi tôm cần lưu ý gì?
Khi sử dụng nhá để điều chỉnh lượng thức ăn cho tôm, bà con cần lưu ý một số điều sau:
- Khi lấy nhá lên, nếu trong nhá còn thức ăn thì bà con nên giảm lượng thức ăn cho bữa kế tiếp khoảng 10% với điều kiện là thời tiết và các yếu tố khác không thay đổi.
- Nếu trong nhá không còn thức ăn và có vài con tôm thì nên duy trì lượng thức ăn như thường ngày.
- Nếu trong nhá không còn lượng thức ăn và có ít hoặc không có con tôm thì nên tăng 5% lượng thức ăn cho lần ăn kế tiếp cũng với điều kiện là thời tiết và các yếu tố khác môi trường khác không thay đổi.
- Khi bỏ nhá xuống, canh khoảng 2 giờ đồng hồ thăm nhá xong là bỏ nhá trên bờ luôn, không nên để dưới ao lâu. Để dưới ao nuôi lâu sẽ tập cho tôm biết nơi đó có mồi, khi đó sẽ khó đánh giá được tình trạng tôm và điều chỉnh tôm không tốt.
- Nếu lượng thức ăn trong nhá còn >25% thì bà con nên ngưng 2 lần cho ăn và kiểm tra tôm.
Canh nhá khi nuôi tôm đúng chuẩn giúp bà con kiểm soát tốt lượng thức ăn, tiết kiệm chi phí và phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe của tôm. Nếu ao nuôi của bà con đang gặp tình trạng dư thức ăn, khí độc tăng cao hoặc tôm ăn yếu kéo dài, hãy liên hệ BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514 để được tư vấn giải pháp phù hợp với tình trạng ao thực tế.
>>> Xem thêm: Cách nhận biết tôm sắp lột vỏ. Làm thế nào để tôm lột vỏ thuận lợi?
