Mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi là phương thức sản xuất tận dụng chất thải và phụ phẩm của một quá trình làm đầu vào cho quá trình khác, chẳng hạn sử dụng phân chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ hoặc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho vật nuôi. Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm lãng phí và góp phần hạn chế ô nhiễm môi trường.

Mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi là gì?
Kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi là mô hình sản xuất theo chu trình khép kín, trong đó chất thải và phế, phụ phẩm được thu gom, xử lý và tái sử dụng thay vì thải bỏ. Quá trình này có thể ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học và công nghệ hóa lý để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Theo số liệu được bài viết gốc dẫn từ Cục Chăn nuôi, trong giai đoạn 2018-2022, Việt Nam phát sinh trung bình khoảng 60 triệu tấn phân và hơn 290 triệu m³ nước thải chăn nuôi mỗi năm. Đây là nguồn chất thải cần được xử lý và tái sử dụng phù hợp nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường.
Trong khi đó, nông nghiệp cần một lượng lớn phân bón để phục vụ sản xuất. Nếu được xử lý đúng cách, một phần chất thải chăn nuôi có thể trở thành nguồn phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất khí sinh học.
Thực tế, kinh tế tuần hoàn đã xuất hiện từ lâu trong các mô hình canh tác truyền thống tại Việt Nam như vườn – ao – chuồng (VAC), vườn – ao – chuồng – rừng (VACR), xen canh và gối vụ. Trong các mô hình này, chất thải chăn nuôi được tận dụng cho trồng trọt, còn phụ phẩm trồng trọt có thể được sử dụng làm thức ăn cho vật nuôi và phục vụ nuôi trồng thủy sản.
Nhờ tổ chức sản xuất theo hướng tuần hoàn, hoạt động chăn nuôi có thể khai thác tài nguyên hiệu quả hơn, giảm thất thoát và hạn chế lượng chất thải gây ô nhiễm.

Các mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi phổ biến
Hiện nay, kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi được triển khai theo nhiều hướng, trong đó nổi bật là xử lý chất thải để tạo ra sản phẩm có ích và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho vật nuôi.
– Xử lý chất thải chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ
Phân và các chất thải hữu cơ từ hoạt động chăn nuôi có thể được thu gom, xử lý để tạo thành phân bón hữu cơ phục vụ trồng trọt. Đây là một trong những cách tái sử dụng tài nguyên trong mô hình kinh tế tuần hoàn.
Một số phương pháp đang được áp dụng gồm:
- Ủ phân hữu cơ: Xử lý phân và chất thải hữu cơ để tạo nguồn phân bón phục vụ cây trồng. Xem chi tiết: Ủ Compost là gì? Lợi ích của phân Compost từ chất thải chăn nuôi>>>
- Sản xuất khí sinh học: Tận dụng chất hữu cơ làm nguyên liệu cho quá trình tạo khí sinh học, có thể sử dụng làm nguồn năng lượng.
- Sử dụng đệm lót sinh học: Ứng dụng vật liệu và vi sinh để hỗ trợ phân hủy chất thải, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng nuôi.
- Sử dụng vi sinh xử lý chất thải và mùi hôi: Hỗ trợ quá trình phân hủy chất hữu cơ, góp phần hạn chế mùi phát sinh trong chăn nuôi.
- Nuôi sinh vật tận dụng chất thải: Một số mô hình sử dụng trùn quế hoặc ruồi lính đen để tận dụng nguồn chất hữu cơ phù hợp.
Các phương pháp cần được lựa chọn dựa trên loại chất thải, quy mô trang trại và điều kiện xử lý thực tế.

– Tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn chăn nuôi
Thay vì bỏ đi, một số phụ phẩm nông nghiệp có thể được xử lý và tận dụng làm thức ăn cho vật nuôi. Cách làm này giúp giảm lãng phí nguyên liệu, chủ động nguồn thức ăn và góp phần giảm chi phí sản xuất.
Một ví dụ là mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi dê tại Tiền Giang được triển khai năm 2023, sử dụng phụ phẩm từ cây mít ủ chua làm thức ăn cho dê. Mô hình do Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp Tiền Giang phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Cai Lậy và UBND xã Mỹ Long thực hiện, với quy mô 100 con dê thuộc 4 hộ.
Mô hình tập trung chuyển giao quy trình chăn nuôi dê an toàn sinh học, ứng dụng kỹ thuật ủ chua phụ phẩm mít như xơ mít, mít non và hột mít, đồng thời sử dụng men vi sinh thứ cấp để xử lý phân dê.
Thức ăn ủ chua giúp thay thế 50% lượng thức ăn thô xanh (cỏ), hỗ trợ người nuôi chủ động nguồn thức ăn và bảo quản nguyên liệu lâu hơn. Bên cạnh đó, hỗn hợp hạt mít xay nhuyễn, bột bắp và cám gạo được sử dụng để thay thế 30% thức ăn hỗn hợp. Cách làm này giúp giảm lượng thức ăn hỗn hợp sử dụng, rút ngắn thời gian nuôi và giảm chi phí sản xuất.
Lợi nhuận của mô hình trong 2,5 tháng nuôi vỗ béo đạt 142.075.000 đồng/100 con, tương đương 1.420.750 đồng/con. Mức lợi nhuận này cao hơn ngoài mô hình 29.625.000 đồng/100 con, tương đương 296.250 đồng/con.
– Chăn nuôi theo hướng hữu cơ kết hợp tái sử dụng chất thải
Chăn nuôi theo hướng hữu cơ kết hợp xử lý và tái sử dụng chất thải là một hướng triển khai kinh tế tuần hoàn. Trong mô hình này, chất thải từ vật nuôi được thu gom, ủ thành phân hữu cơ để bón cho cây trồng, góp phần khép kín chu trình sản xuất.
Một trường hợp từ Báo Nhân Dân là mô hình chăn nuôi lợn theo hướng hữu cơ của gia đình bà Nguyễn Thị Đời tại xã Quảng Nhâm, huyện A Lưới, Thừa Thiên Huế, vào năm 2022. Gia đình được Trung tâm Khuyến nông quốc gia hỗ trợ triển khai mô hình với quy mô 95 con lợn thịt.
Việc áp dụng giống tốt, cải thiện chuồng trại và thực hiện quy trình chăn nuôi phù hợp giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Phân lợn được ủ làm phân hữu cơ để bón cho cây trồng, qua đó tận dụng lại nguồn dinh dưỡng từ hoạt động chăn nuôi. Ví dụ này cho thấy việc kết hợp tổ chức chăn nuôi, xử lý chất thải và trồng trọt có thể tạo thành chu trình sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.
Lợi ích của mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi
Việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn có thể mang lại lợi ích về sử dụng tài nguyên, hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.
– Tận dụng chất thải và phụ phẩm
Phân chăn nuôi có thể được xử lý để tạo phân bón hữu cơ hoặc làm nguyên liệu sản xuất khí sinh học. Tương tự, một số phụ phẩm nông nghiệp có thể được tận dụng làm thức ăn sau khi xử lý phù hợp. Nhờ đó, nguồn tài nguyên vốn có nguy cơ bị lãng phí được đưa trở lại chu trình sản xuất.
– Góp phần giảm chi phí sản xuất
Việc tận dụng phụ phẩm làm thức ăn có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng một phần nguyên liệu đầu vào. Tương tự, sử dụng phân hữu cơ tự sản xuất có thể góp phần giảm nhu cầu mua phân bón cho hoạt động trồng trọt. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào chi phí thu gom, xử lý, vận hành và chất lượng sản phẩm sau xử lý.
– Hạn chế ô nhiễm môi trường
Thu gom và xử lý chất thải đúng cách giúp hạn chế tình trạng chất thải hữu cơ bị thải trực tiếp ra môi trường. Các giải pháp phù hợp còn có thể hỗ trợ kiểm soát mùi hôi và tận dụng nguồn chất hữu cơ trong trang trại.
Tuy nhiên, việc tái sử dụng chỉ có ý nghĩa khi chất thải được xử lý đáp ứng yêu cầu phù hợp với mục đích sử dụng, không làm phát sinh thêm nguy cơ ô nhiễm.
– Hướng đến phát triển chăn nuôi bền vững
Kết hợp chăn nuôi với trồng trọt và các hoạt động tái sử dụng tài nguyên giúp giảm lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và hỗ trợ phát triển sản xuất theo hướng bền vững.
Đây cũng là cơ sở để các trang trại từng bước cải thiện công tác quản lý chất thải và hướng đến mô hình chăn nuôi thân thiện hơn với môi trường.
>>> Xem thêm: Xử lý chất thải chăn nuôi toàn diện: Mùi, Phân, Nước thải
Mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi là hướng tiếp cận giúp tận dụng chất thải và phụ phẩm làm nguồn đầu vào cho các hoạt động sản xuất khác. Các phương pháp như ủ phân hữu cơ, sản xuất khí sinh học, sử dụng đệm lót sinh học và tận dụng phụ phẩm làm thức ăn có thể góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí và hạn chế ô nhiễm môi trường.
Để triển khai hiệu quả mô hình kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi, người chăn nuôi cần lựa chọn phương pháp phù hợp với loại vật nuôi, đặc điểm chất thải và điều kiện thực tế của trang trại. Trong đó, thu gom và xử lý chất thải đúng cách là một phần quan trọng để hướng đến chu trình sản xuất tuần hoàn và phát triển chăn nuôi bền vững.
>>> Xem thêm: Chăn nuôi tuần hoàn hướng đến Net Zero Carbon
