Có ba hướng đầu tư để giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi là ao lót bạt kết hợp bờ cao (rẻ nhất, chặn được nước mưa thấm và ô nhiễm từ đáy), nhà màng che phủ ao (chặn trực tiếp nước mưa rơi xuống ao, giữ nhiệt, cho phép nuôi thêm vụ), và hệ tuần hoàn RAS hoặc bể tròn nổi có mái che (kiểm soát cao nhất, đắt nhất). Bài viết sau đây người nuôi tôm tìm hiểu, so sánh và chọn công nghệ nuôi tôm phù hợp giúp giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi.
Mưa bão ảnh hưởng đến tôm nuôi như thế nào?
Không chỉ gây thiệt hại vật chất, tổn thất kinh tế mà mưa bão, lũ lụt còn tác động lớn đến các chỉ số trong môi trường nước như nhiệt độ, độ pH và độ mặn của nước, làm xáo trộn hệ sinh thái ao nuôi tôm, ảnh hưởng đến quá trình phát triển của tôm, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ dịch bệnh khiến tôm chết hàng loạt, giảm năng suất, thiệt hại kinh tế.
Trước khi đầu tư công nghệ, cần xác định rõ mưa bão tác động đến ao tôm qua những con đường nào. Mỗi công nghệ chỉ có thể kiểm soát một số nhóm rủi ro nhất định.
| Rủi ro do mưa bão | Tác động đến ao tôm | Công nghệ có thể kiểm soát |
| Nước mưa rơi trực tiếp xuống ao | Làm độ mặn, độ kiềm và pH giảm nhanh, nước dễ phân tầng | Nhà màng kiểm soát tốt nhất; ao bạt bờ cao chỉ hạn chế nước tràn từ bên ngoài |
| Phèn, bùn và chất ô nhiễm từ nền đất | Phèn và bùn đất theo nước mưa vào ao, làm biến động pH và chất lượng nước | Ao lót bạt kiểm soát tốt |
| Tràn bờ, sạt lở, mất điện | Tôm thất thoát, quạt ngừng hoạt động, oxy hòa tan giảm | Cần kết hợp bờ ao, cống xả tràn, lưới chắn và máy phát điện |
| Biến động sinh học sau mưa | Tảo tàn, NH3/NO2 tăng, vi khuẩn cơ hội phát triển, tôm giảm đề kháng | Không công nghệ nào thay thế được quản lý môi trường và vi sinh |
Điểm quan trọng là không có một công nghệ duy nhất có thể “chặn” toàn bộ tác động của mưa bão. Hạ tầng giúp giảm tác động từ bên ngoài, còn quản lý nước và hệ vi sinh quyết định khả năng phục hồi của ao sau mưa.
3 công nghệ giúp giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi
Ba hướng phổ biến gồm ao lót bạt kết hợp bờ cao, nhà màng/mái che và RAS hoặc bể tròn nổi có mái che. Mỗi mô hình phù hợp với một mức độ đầu tư và mục tiêu nuôi khác nhau.
– Ao lót bạt kết hợp bờ cao
Nếu mục tiêu là giảm tác động của mưa bão với mức đầu tư hợp lý, ao lót bạt HDPE kết hợp bờ cao là một trong những lựa chọn đáng cân nhắc.
Lớp bạt giúp tách nước ao khỏi nền đất, hạn chế phèn, bùn và chất hữu cơ từ nền ao theo nước mưa trôi vào. Đồng thời, đáy bạt giúp thuận tiện hơn cho việc siphon và kiểm soát chất thải đáy.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng ao lót bạt không ngăn được nước mưa rơi trực tiếp xuống mặt ao. Do đó, để tăng khả năng chống mưa bão, nên kết hợp:
- Bờ ao được đắp cao.
- Cống xả tràn.
- Lưới chắn quanh ao.
- Hệ thống thoát nước phù hợp.
- Máy phát điện dự phòng.
Ao lót bạt phù hợp với đối tượng nào: Mô hình này phù hợp với hộ nuôi có mức vốn vừa, ao nền đất cũ hoặc khu vực có nguy cơ nhiễm phèn, đặc biệt khi mục tiêu trước mắt là giảm rủi ro từ đất và nước mưa tràn vào ao.
Hạn chế cần lưu ý: Ao bạt vẫn có thể phát sinh nhớt bạt và tảo bám thành ao, đặc biệt khi lượng chất hữu cơ tăng sau mưa. Vì vậy, người nuôi vẫn cần duy trì việc quản lý đáy và chất lượng nước định kỳ.
– Nhà màng hoặc mái che ao tôm
Nếu ao nuôi thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn và người nuôi muốn chủ động mùa vụ, nhà màng là hướng đầu tư đáng cân nhắc.
Khác với ao lót bạt, nhà màng có thể ngăn nước mưa rơi trực tiếp xuống ao. Nhờ đó, các yếu tố như độ mặn, độ kiềm và nhiệt độ có điều kiện ổn định hơn khi thời tiết thay đổi.
Giá trị của nhà màng không chỉ nằm ở việc giảm thiệt hại do mưa mà còn ở khả năng chủ động thời điểm thả giống và mở rộng mùa vụ.
Điển hình, một mô hình nhà màng tại Hoằng Hóa, Thanh Hóa có thể đạt 3 vụ/năm thay vì 2 vụ ngoài trời. Ở size 65-70 con/kg, vụ nghịch có mức giá cao hơn chính vụ khoảng 40.000 đồng/kg.
Nhà màng phù hợp với đối tượng nào:
- Khu vực có lượng mưa lớn.
- Muốn nuôi trái vụ.
- Có quy mô từ vài nghìn m² trở lên.
- Có khả năng đầu tư hệ thống khung và màng.
Hạn chế của nhà màng: Chi phí khung và màng tương đối lớn, đồng thời màng cần được bảo trì và thay thế theo chu kỳ. Khi có bão lớn, mái che vẫn là bộ phận chịu tác động trực tiếp của gió, do đó cần có phương án chằng chống hoặc tháo dỡ phù hợp.
– Hệ thống RAS và bể tròn nổi có mái che
RAS (Recirculating Aquaculture System) là hệ thống nuôi tuần hoàn, trong đó nước được lọc và tái sử dụng thay vì phụ thuộc nhiều vào nguồn nước bên ngoài. Đây là hướng có mức độ kiểm soát môi trường cao nhất trong ba nhóm giải pháp, đồng thời cũng yêu cầu vốn đầu tư và trình độ kỹ thuật cao nhất.
Khi giảm sự phụ thuộc vào nguồn nước bên ngoài, RAS giúp người nuôi chủ động hơn trước các biến động do mưa bão, đặc biệt tại những khu vực có nguồn nước khó kiểm soát.
Một phương án trung gian là bể tròn nổi khung thép có mái che, cho phép kiểm soát tốt hơn môi trường và mật độ nuôi nhưng có thể có mức đầu tư thấp hơn RAS hoàn chỉnh.
RAS phù hợp với đối tượng nào:
- Trang trại quy mô lớn.
- Có đội ngũ kỹ thuật chuyên môn.
- Khu vực khan hiếm hoặc khó kiểm soát nguồn nước.
- Có khả năng đầu tư và chấp nhận chi phí vận hành cao hơn. (Chi phí đầu tư RAS có thể cao hơn khoảng 3-5 lần mô hình nuôi thông thường, trong khi chi phí điện và yêu cầu kỹ thuật cũng cao hơn)
Chi phí đầu tư các mô hình nuôi giảm tác động của mưa bão đến tôm
Chi phí thực tế phụ thuộc vào diện tích, vật tư, địa hình và mức độ hoàn thiện của hệ thống. Các mức dưới đây nên được xem là số liệu tham khảo, không phải đơn giá cố định.
| Hạng mục | Chi phí tham khảo |
| Bạt HDPE lót ao | Khoảng 16.900-25.400 đồng/m2 |
| Thi công làm đất | Khoảng 8.000-12.000 đồng/m2 |
| Ao lót bạt 1.000 m2 | Khoảng 250 triệu đồng cho mô hình được nêu trong nguồn |
| Nhà màng | Khoảng 2,7 tỷ đồng/ha theo mô hình được dẫn |
| Bể tròn nổi khung thép có mái | Gần 4 tỷ đồng/7 bể theo mô hình được dẫn |
| RAS | Có thể cao hơn khoảng 3-5 lần mô hình nuôi thông thường |
Lưu ý: Chi phí thực tế cần được tính theo thiết kế, diện tích, vật tư, điều kiện địa hình và thiết bị đi kèm tại từng trang trại.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý là đầu tư công nghệ không đồng nghĩa chắc chắn có lợi nhuận ngay ở vụ đầu. Nguồn cung cấp một trường hợp bể tròn có mái che tại Nghi Xuân, Hà Tĩnh lỗ hơn 300 triệu đồng ở vụ đầu nhưng đạt 14 tấn và lãi gần 700 triệu đồng ở vụ hè thu năm sau. Điều này cho thấy bài toán đầu tư cần tính cả chi phí học vận hành, thời gian làm chủ công nghệ và khả năng khai thác công suất.
Nên chọn công nghệ nào để giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi?
Không có mô hình tốt nhất cho mọi trang trại. Nên lựa chọn dựa trên rủi ro lớn nhất của ao và khả năng đầu tư.
| Tình trạng ao/trang trại | Giải pháp nên ưu tiên |
| Ao nền đất, vùng phèn, mưa xuống thường tụt pH | Lót bạt + nâng bờ + cống xả tràn |
| Vốn dưới 300 triệu, có 1-2 ao | Lót bạt ao chủ lực + máy phát điện |
| Khu vực mưa nhiều, muốn nuôi trái vụ | Nhà màng |
| Vùng trũng, từng bị ngập | Nâng bờ + lưới chắn + hệ thống thoát nước |
| Trang trại lớn, có kỹ thuật viên | RAS hoặc bể tròn nổi có mái |
| Đã có ao bạt nhưng vẫn hao hụt sau mưa | Rà soát lại quy trình vận hành và quản lý môi trường |
Nguyên tắc đầu tư: An toàn điện → bờ và thoát nước → lót bạt → mái che → tự động hóa. Không nên đầu tư vào công nghệ cao trong khi những yếu tố cơ bản như bờ ao, thoát nước hoặc điện dự phòng vẫn chưa được đảm bảo.
Giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi nên bắt đầu từ đâu?
Giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi không đơn giản là che ao hoặc lót bạt. Trước tiên, người nuôi cần xác định mưa bão đang gây rủi ro lớn nhất cho ao thông qua nước mưa trực tiếp, phèn và bùn từ nền đất, tràn bờ – mất điện hay biến động sinh học sau mưa.
Từ đó:
- Ao lót bạt và bờ cao phù hợp khi cần kiểm soát phèn, bùn và tối ưu chi phí.
- Nhà màng phù hợp với trại muốn hạn chế nước mưa trực tiếp và chủ động mùa vụ.
- RAS hoặc bể tròn có mái phù hợp với trang trại lớn, có khả năng đầu tư và đội ngũ kỹ thuật.
Quan trọng nhất, không nên đầu tư công nghệ chỉ để “chống mưa bão” mà cần tính cả bài toán vận hành sau đầu tư. Một hệ thống tốt phải giúp giảm rủi ro, kiểm soát môi trường và tạo ra hiệu quả kinh tế tương xứng với mức vốn bỏ ra.
Biến đổi khí hậu gây ra nhiều hiện tượng thiên tai như bão, lũ, hạn, xâm nhập mặn, nâng cao mực nước biển… tác động không nhỏ đến sự ổn định và an toàn của các hệ thống nuôi trồng thủy sản. Điều này đòi hỏi ngành thuỷ sản nói chung và nuôi tôm nói riêng cần có những giải pháp thay đổi không chỉ để giảm tác động của mưa bão đến tôm nuôi mà hơn hết cần hướng đến mục tiêu nuôi tôm không lệ thuộc vào thiên nhiên.
Nếu chưa biết ao của mình nên lót bạt, làm nhà màng hay nâng cấp hệ thống theo từng bước, BIOGENCY có thể hỗ trợ đánh giá hiện trạng và đưa ra hướng xử lý phù hợp với mô hình nuôi. Hãy liên hệ cho BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514 để được hỗ trợ tư vấn chi tiết hơn về việc nuôi tôm hiệu quả, năng suất cao trong quá trình ứng dụng công nghệ hiện đại bà con nhé!
>>>Xem thêm: Nuôi tôm mùa mưa và những điều bà con cần biết.
