Tầng Ozone được ví là lớp “lá chắn” tự nhiên bảo vệ Trái Đất khỏi bức xạ tia cực tím nguy hiểm từ Mặt Trời. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, tầng Ozone đang bị suy giảm nghiêm trọng do tác động của con người, kéo theo nhiều hệ lụy đối với sức khỏe, hệ sinh thái và khí hậu toàn cầu. Vậy tầng Ozone là gì và mối liên hệ giữa suy giảm tầng Ozone với biến đổi khí hậu ra sao? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Tầng Ozone là gì?
Tầng Ozone là một lớp khí quyển bao quanh Trái Đất, nằm trong tầng bình lưu ở độ cao khoảng 15-30km cách mặt đất. Lớp này chứa nồng độ cao phân tử Ozone (O3) – một dạng của oxy gồm 3 nguyên tử.
Dù khá mỏng, nhưng tầng Ozone đóng vai trò cực kỳ quan trọng nhờ khả năng hấp thụ phần lớn tia cực tím (UV) từ Mặt Trời, đặc biệt là tia UVB và UV-C – những loại tia có hại cho sự sống. Hay hiểu đơn giản, tầng Ozone được ví như một “tấm khiên bảo vệ” Trái Đất khỏi bức xạ nguy hiểm từ Mặt Trời.
Tại sao tầng Ozone lại quan trọng?
Tầng Ozone có vai trò sống còn đối với con người và hệ sinh thái khi hoạt động như một “lá chắn” tự nhiên bảo vệ Trái Đất. Trước hết, tầng Ozone giúp bảo vệ sức khỏe con người bằng cách ngăn chặn tia UV gây ung thư da, đục thủy tinh thể và góp phần giảm nguy cơ suy giảm hệ miễn dịch.
Bên cạnh đó, lớp khí này còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ sinh thái, giúp cây trồng phát triển bình thường và bảo vệ sinh vật biển, đặc biệt là sinh vật phù du – nền tảng của chuỗi thức ăn.
Không chỉ vậy, tầng Ozone còn góp phần ổn định khí hậu khi tham gia vào quá trình cân bằng nhiệt của khí quyển và ảnh hưởng đến các dòng lưu thông khí quyển trên phạm vi toàn cầu.
Suy giảm tầng Ozone là gì và xảy ra như thế nào?
Suy giảm tầng Ozone là hiện tượng nồng độ Ozone trong tầng bình lưu bị giảm, hệ quả làm mỏng dần dẫn đến thủng tầng Ozone. Khi tầng Ozone thủng sẽ làm thay đổi nhiệt độ một số khu vực trên trái đất, làm cho hệ sinh thái bị thay đổi, đồng thời trở thành một trong những nguyên nhân gây ra hiện tượng biến đổi khí hậu.
Các nhà khoa học đã chứng minh rằng, tầng Ozone bị thủng chính là do các chất khí CFC và HCFC, chủ yếu được dùng trong công nghệ làm lạnh gây ra, các hóa chất này là nhân tạo, không tự có trong tự nhiên.
Khi các chất này bay lên tầng bình lưu, chúng bị tia UV phân hủy và giải phóng các nguyên tử Clo hoặc Brom. Những nguyên tử này sẽ phá hủy các phân tử Ozone theo phản ứng dây chuyền, khiến tầng Ozone ngày càng mỏng đi. Đáng chú ý, chỉ một nguyên tử clo cũng có thể phá hủy hàng nghìn phân tử Ozone, làm gia tăng tốc độ suy giảm của lớp “lá chắn” bảo vệ Trái Đất.
Mối liên hệ giữa sự suy giảm tầng Ozone và biến đổi khí hậu là gì?
Các nhà khoa học nhận định, suy giảm tầng Ozone không phải là nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu. Nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu là sự gia tăng khí Carbon Dioxide, chủ yếu từ việc đốt than, dầu mỏ và khí tự nhiên để sản xuất năng lượng và phục vụ giao thông. Hiện nay lượng Carbon Dioxide trong khí quyển cao hơn khoảng 30% so với 150 năm trước.
Có một yếu tố khác gián tiếp liên kết sự suy giảm tầng Ozone với biến đổi khí hậu; đó là, nhiều loại khí gây ra sự suy giảm tầng Ozone cũng góp phần vào biến đổi khí hậu. Những khí này, chẳng hạn như Chlorofluorocarbon (CFC), là khí nhà kính, hấp thụ một phần bức xạ hồng ngoại phát ra từ bề mặt Trái đất, do đó làm nóng bề mặt Trái đất một cách hiệu quả.
Ngược lại, những thay đổi trong khí hậu Trái đất có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tầng Ozone, bởi vì Ozone chịu ảnh hưởng bởi những thay đổi trong điều kiện khí tượng và những thay đổi trong thành phần khí quyển có thể do biến đổi khí hậu gây ra.
Các quy định pháp luật về bảo vệ tầng Ozone
Trên thế giới, việc bảo vệ tầng Ozone được thực hiện thông qua Nghị định thư Montreal – một thỏa thuận quốc tế quan trọng nhằm loại bỏ dần các chất làm suy giảm tầng Ozone. Bên cạnh đó, các sửa đổi bổ sung như Kigali Amendment còn mở rộng phạm vi kiểm soát sang các chất HFC – nhóm khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh.
Tại Việt Nam, các cam kết quốc tế này đã được nội luật hóa thông qua Luật Bảo vệ môi trường 2020 cùng nhiều nghị định, thông tư liên quan đến quản lý và loại trừ các chất làm suy giảm tầng Ozone, đồng thời kiểm soát khí nhà kính. Theo đó, một số yêu cầu chính bao gồm hạn chế nhập khẩu và sử dụng các chất như CFC, HCFC; quản lý chặt chẽ các thiết bị có chứa chất làm lạnh; và khuyến khích áp dụng các công nghệ thân thiện với môi trường nhằm giảm tác động đến khí hậu và tầng Ozone.
Ở góc độ cá nhân, mỗi người có thể góp phần bảo vệ tầng Ozone bằng cách sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng, hạn chế các sản phẩm chứa CFC/HCFC và ưu tiên các công nghệ thân thiện môi trường.
>>> Xem thêm: ESG – Xu hướng bắt buộc trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam
