Theo Thông tư 20/2021/TT-BYT, nước thải y tế, chất thải lỏng không nguy hại và chất thải lây nhiễm dạng lỏng (như dịch dẫn lưu sau phẫu thuật, thủ thuật) đều được thu gom vào hệ thống thu gom nước thải của cơ sở y tế và quản lý theo quy định về nước thải. Hệ thống thu gom phải kín và thu toàn bộ lượng nước thải phát sinh. Riêng chất thải nguy hại dạng lỏng, như hóa chất nguy hại, thuốc gây độc tế bào hay dung dịch rửa phim X-quang, không được đổ vào hệ thống mà phải lưu chứa riêng và chuyển giao cho đơn vị có giấy phép.
Mỗi ngày, các cơ sở y tế cả nước phát sinh khoảng 144.500 m3 nước thải (số liệu Bộ Y tế báo cáo Đoàn giám sát của Quốc hội, 2025). Toàn bộ lượng nước thải này phải được thu gom và xử lý trước khi xả ra môi trường, nên thu gom đúng là bước đầu tiên để nước sau xử lý đạt quy chuẩn.

Nước thải y tế gồm những dòng thải nào và đi đâu?
Thông tư 20/2021/TT-BYT chia chất thải lỏng tại cơ sở y tế thành các nhóm với đường đi khác nhau. Câu hỏi cần trả lời với từng dòng thải là: được đổ vào hệ thống thu gom nước thải, hay phải giữ riêng?
| Dòng thải | Dòng thải | Cách thu gom |
| Nước thải y tế | Nước thải từ hoạt động khám chữa bệnh; nước thải sinh hoạt đổ chung vào hệ thống | Hệ thống thu gom kín → hệ thống xử lý nước thải |
| Chất thải lây nhiễm dạng lỏng | Dịch dẫn lưu sau phẫu thuật, thủ thuật; dịch thải có máu | Chứa trong túi kín hoặc dụng cụ có nắp kín, sau đó đưa vào hệ thống thu gom nước thải y tế |
| Chất thải lỏng không nguy hại | Dung dịch thuốc, hóa chất thải bỏ không gây độc tế bào, không có cảnh báo nguy hại | Dụng cụ có nắp kín, ghi tên chất thải → hệ thống thu gom nước thải |
| Chất thải nguy hại không lây nhiễm dạng lỏng | Hóa chất nguy hại, thuốc gây độc tế bào, dung dịch rửa phim X-quang | KHÔNG đổ vào hệ thống. Dụng cụ có nắp kín, ghi mã và tên chất thải → chuyển giao đơn vị có giấy phép |
Một nguyên tắc cần nhớ là chất thải lây nhiễm để lẫn với chất thải khác thì cả hỗn hợp phải được thu gom và xử lý như chất thải lây nhiễm (Điều 6 khoản 1 điểm c). Phân loại đầy đủ các nhóm chất thải rắn, màu túi và thời gian lưu giữ có trong bài về quản lý chất thải y tế tại cơ sở khám chữa bệnh.
Sau khi vào hệ thống thu gom, nước thải còn đi qua nhiều công đoạn xử lý sinh học và khử trùng. Xem thêm đặc trưng và cách xử lý nước thải y tế.
Hệ thống thu gom nước thải y tế phải đạt yêu cầu gì?
Điều 7 khoản 6 Thông tư 20/2021/TT-BYT đặt hai yêu cầu: hệ thống thu gom phải là hệ thống kín và phải thu gom toàn bộ lượng nước thải phát sinh; nước thải sau đó được xử lý theo pháp luật về quản lý nước thải. Với cơ sở khám chữa bệnh, quy chuẩn áp dụng hiện nay là QCVN 40:2025/BTNMT (hiệu lực từ 01/09/2025, thay QCVN 28:2010/BTNMT).
Về mặt kỹ thuật, tài liệu hướng dẫn quản lý nước thải y tế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị thêm: xây hai hệ thống thu gom riêng cho nước mưa và nước thải; dùng ống và hố ga kín nước; bố trí hố ga để bảo trì với khoảng cách không quá 50 m. WHO cũng lưu ý hệ thống cống của một số cơ sở y tế không kín nước, khiến nước thải có thể rò rỉ xuống nước ngầm.
Checklist tự rà soát hệ thống thu gom, vận chuyển chất thải y tế:
- Mọi điểm phát sinh (khoa phòng, phòng mổ, phòng xét nghiệm, nhà ăn, khu vệ sinh) đều đã đấu nối vào hệ thống thu gom — yêu cầu “thu gom toàn bộ” (Điều 7 khoản 6).
- Ống và hố ga kín, không rò rỉ, có nắp (Điều 7 khoản 6; khuyến nghị WHO).
- Nước mưa đi đường riêng, không chảy vào hệ thống nước thải (khuyến nghị WHO).
- Phòng xét nghiệm, khoa chẩn đoán hình ảnh, khoa dược có dụng cụ nắp kín, ghi mã và tên cho hóa chất nguy hại dạng lỏng (Điều 6 khoản 4 điểm c).
- Mỗi lần chuyển giao chất thải nguy hại đều ghi sổ giao nhận và có chứng từ chất thải nguy hại (Điều 12 khoản 1 điểm a).
- Hệ thống xử lý được vận hành thường xuyên và ghi sổ nhật ký vận hành (Điều 11). Tham khảo hướng dẫn vận hành hệ thống xử lý nước thải bệnh viện>>>
Nước thải sau khi thu gom sẽ qua bể điều hòa, cụm xử lý sinh học, lắng và khử trùng trước khi xả. Chi tiết từng bể có trong bài sơ đồ hệ thống xử lý nước thải y tế.
Khi nào chất thải lỏng được vận chuyển ra ngoài cơ sở?
– Chất thải nguy hại dạng lỏng
Chất thải y tế nguy hại phải được chuyển giao cho đơn vị có giấy phép phù hợp theo quy định của pháp luật. Số lượng mỗi lần chuyển giao được ghi vào sổ giao nhận (Phụ lục 06 của thông tư) và sử dụng chứng từ chất thải nguy hại (Điều 12 khoản 1 điểm a). Đơn vị nhận chuyển giao có trách nhiệm vận chuyển theo quy định, không để thất thoát chất thải ra bên ngoài (Điều 12 khoản 3).
– Xử lý theo mô hình cụm
Một số địa phương cho phép xử lý chất thải y tế nguy hại theo mô hình cụm: một cơ sở có hệ thống xử lý nhận chất thải của các cơ sở lân cận, theo kế hoạch do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt (Điều 12 khoản 4). Cơ sở xử lý cho cụm phải vận hành hệ thống thường xuyên và đạt quy chuẩn môi trường (Điều 11 khoản 1). Mô hình này dành cho chất thải nguy hại, không phải cách để cơ sở chưa có hệ thống “gửi” nước thải đi xử lý.
– Còn nước thải thì sao?
Thông tư 20/2021/TT-BYT không có quy định về việc chở nước thải y tế ra ngoài cơ sở. Nước thải được thu gom qua hệ thống kín và xử lý theo pháp luật về quản lý nước thải (Điều 7 khoản 6).
Thu gom sai ảnh hưởng thế nào đến hệ thống xử lý?
Hệ thống xử lý nước thải y tế dựa vào vi sinh vật trong bể sinh học để phân hủy chất hữu cơ, chuyển hóa Amoni và Nitơ. Chất khử khuẩn và nhiều hóa chất được dùng chính vì khả năng diệt vi sinh vật, nên khi chúng đi vào hệ thống với lượng lớn, vi sinh trong bể cũng bị ảnh hưởng.
Vì vậy, WHO khuyến nghị: dược phẩm và hóa chất nguy hại không bao giờ được thải qua hệ thống nước thải; chất thải lỏng nguy hại của phòng xét nghiệm như thuốc nhuộm, formalin phải thu gom riêng; chất khử trùng gốc Clo nên được pha loãng xuống dưới 0,5% clo hoạt tính trước khi thải.
Dấu hiệu thường gặp khi bể sinh học bị ảnh hưởng: bùn nổi hoặc khó lắng, nước sau xử lý đục, Amoni và Tổng Nitơ đầu ra tăng. Khi gặp các dấu hiệu này, cần tìm nguồn hóa chất từ khoa phòng trước khi xử lý trong bể.

Tồn đọng các vấn đề về thu gom, vận chuyển nước thải y tế, chất thải rắn ý tế mà cơ quan quản lý từng ghi nhận
Theo các số liệu thống kê từ nhiều báo cáo của Cục Quản lý Môi trường y tế năm 2022, hàng ngày có khoảng 440.7 tấn rác thải rắn y tế phát sinh tại Việt Nam. Trong đó, có khoảng 71.5 tấn rác thải xếp vào nhóm nguy hại. Ngoài ra, các hoạt động trong ngành này còn tạo ra trung bình 130.000m3 nước thải mỗi ngày. Điều này mang đến nhiều nguy cơ cho môi trường cũng như gánh nặng cho hoạt động kiểm soát và xử lý.
Theo Bộ Y tế, thực hiện các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; Nghị định số 08/2022/NĐ-CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Thông tư số 20/2021/TT-BYT ngày 26/11/2021 của Bộ Y tế quy định về quản lý chất thải y tế trong phạm vi khuôn viên cơ sở y tế, các cơ sở y tế đã triển khai thực hiện công tác quản lý chất thải y tế cơ bản đáp ứng theo quy định.
Tuy nhiên, qua kiểm tra thực tế tại một số địa phương, đơn vị trong năm 2023 cho thấy vẫn còn những tồn tại như:
- Chưa ban hành quy định về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải y tế trên địa bàn.
- Chưa kịp thời tiến hành thủ tục xin cấp Giấy phép môi trường thay thế cho Giấy phép xả nước thải vào nguồn nước đã hết hạn.
- Chưa phân công trách nhiệm cụ thể cho các cán bộ thực hiện công tác quản lý chất thải y tế tại đơn vị.
- Chưa thực hiện phân loại triệt để chất thải nhựa để thu gom phục vụ mục đích tái chế.
- Chưa bố trí túi, thùng, dụng cụ đựng chất thải y tế theo quy định.
- Khu lưu giữ chất thải y tế chưa đáp ứng yêu cầu.
- Chưa thực hiện thường xuyên việc bảo trì, bảo dưỡng, giám sát vận hành công trình/hệ thống xử lý chất thải y tế.
- Chưa tăng cường quản lý, giám sát nước thải y tế, chất thải rắn y tế sau xử lý.
Năm 2026, Bộ Y tế tiếp tục yêu cầu các địa phương rà soát hệ thống xử lý nước thải quá tải, xuống cấp và tăng cường giám sát vận hành, quan trắc. Các yêu cầu đối với chất thải rắn y tế và cập nhật mới nhất có trong bài quản lý chất thải y tế tại cơ sở khám chữa bệnh.

Tăng cường quản lý, quan trắc, giám sát vận hành hệ thống xử lý nước thải y tế, xử lý chất thải rắn y tế
Bộ Y tế cũng đề nghị Sở Y tế chỉ đạo các cơ sở y tế trên địa bàn quản lý thực hiện nghiêm các quy định về quản lý chất thải y tế theo các văn bản kể trên; Rà soát, khắc phục những tồn tại trong công tác quản lý chất thải y tế; đánh giá thực trạng hệ thống xử lý nước thải y tế.
Trường hợp chưa có hệ thống xử lý nước thải y tế hoặc hệ thống đã quá tải, xuống cấp, phải có phương án đầu tư mới hoặc cải tạo, nâng cấp đảm bảo việc xử lý nước thải y tế đạt Quy chuẩn kỹ thuật môi trường trước khi xả thải.
Tăng cường quản lý, quan trắc, giám sát vận hành công trình/hệ thống xử lý nước thải y tế, công trình/thiết bị xử lý chất thải rắn y tế và nước thải y tế, chất thải y tế sau xử lý.
Có kế hoạch, biện pháp, trang thiết bị phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường do chất thải theo quy định của pháp luật; Tổ chức đào tạo, tập huấn, truyền thông nâng cao nhận thức về quản lý chất thải y tế cho tất cả cán bộ, viên chức, hợp đồng và các đối tượng khác có liên quan.
Nghiêm túc thực hiện chế độ báo cáo kết quả quản lý chất thải y tế đảm bảo tính chính xác và đúng thời gian theo quy định; Thường xuyên tự kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường tại đơn vị, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Cùng đó, thực hiện ngay các biện pháp khắc phục các tồn tại về công tác quản lý chất thải y tế đã được các Đoàn kiểm tra, thanh tra, kiểm toán kiến nghị, đề nghị thực hiện (nếu có).
Chất thải, nước thải y tế là nguồn nguy hiểm vô cùng lớn nếu không xử lý đúng cách và thực hiện nghiêm ngặt. Theo các chuyên gia, để cải thiện quy trình xử lý chất thải y tế tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn nữa.
Nguồn: yte.nghean.gov.vn
>>> Xem thêm: [BIOGENCY] Giải pháp: Xử lý nước thải y tế, bệnh viện, phòng khám
