Quy trình vận hành trạm xử lý nước thải gồm 6 bước chính từ kiểm tra hệ thống trước khi khởi động, khởi động thiết bị theo đúng thứ tự, pha và cấp hóa chất, kiểm soát thông số tại từng bể, kiểm tra chất lượng nước đầu ra và ghi nhật ký vận hành. Thực hiện đầy đủ các bước giúp hệ thống hoạt động ổn định, duy trì hiệu quả xử lý, hạn chế sự cố vi sinh và tối ưu chi phí điện năng, hóa chất.
Quy trình này phù hợp với nhân viên vận hành, kỹ sư môi trường tại nhà máy và các đơn vị tiếp nhận bàn giao hệ thống. Tuy nhiên, do mỗi trạm có công nghệ và thiết kế khác nhau, người vận hành cần ưu tiên thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật và sổ tay vận hành được đơn vị thiết kế, chuyển giao.

Tóm tắt quy trình vận hành trạm xử lý nước thải
Để duy trì hiệu quả hoạt động của trạm xử lý nước thải, người vận hành cần chú ý những công việc sau:
- Trước khi khởi động: Kiểm tra nguồn điện, van, đường ống, thiết bị, hóa chất, mực nước trong bể và điều kiện an toàn tại khu vực vận hành.
- Trong quá trình xử lý: Theo dõi pH, DO, SV30 tại cụm sinh học; quan sát màu bùn, tình trạng bọt và khả năng lắng của bùn vi sinh.
- Kiểm soát nước đầu ra: Đối chiếu kết quả phân tích với QCVN 40:2025/BTNMT đối với nước thải công nghiệp hoặc QCVN 14:2025/BTNMT đối với nước thải sinh hoạt, theo yêu cầu trong giấy phép môi trường.
- Quản lý vận hành trạm xử lý nước thải: Ghi nhật ký theo từng ca, theo dõi lượng hóa chất sử dụng, lượng bùn thải và tình trạng thiết bị.

Vận hành trạm xử lý nước thải gồm những công việc gì?
Vận hành trạm xử lý nước thải là quá trình kiểm soát và duy trì hoạt động của toàn bộ hệ thống sau khi nghiệm thu, bao gồm điều khiển thiết bị, cấp hóa chất, kiểm soát điều kiện xử lý sinh học, theo dõi chất lượng nước đầu ra, xả bùn dư, bảo dưỡng và lưu trữ hồ sơ vận hành.
Mục tiêu của công tác vận hành trạm xử lý nước thải không chỉ là duy trì hệ thống hoạt động liên tục mà còn phải bảo đảm nước thải sau xử lý đáp ứng quy chuẩn áp dụng, hạn chế phát sinh sự cố và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Trong đó, người vận hành giữ vai trò quan trọng vì cùng một hệ thống xử lý nhưng chế độ vận hành khác nhau có thể dẫn đến chất lượng nước đầu ra khác nhau. Những dấu hiệu như bùn nổi, bọt trắng, bùn khó lắng hoặc hiện tượng sốc tải thường có thể được nhận biết sớm thông qua việc theo dõi và ghi chép các thông số hằng ngày.
Quy trình vận hành trạm xử lý nước thải qua 6 bước
Để vận hành trạm xử lý nước thải đạt hiệu quả, cần hiểu rõ về quy trình vận hành của chúng, cụ thể như sau:
– Bước 1: Kiểm tra toàn bộ hệ thống
Trước mỗi lần khởi động, bao gồm đầu ca làm việc, sau khi dừng máy hoặc sau sự cố mất điện, người vận hành trạm xử lý nước thải cần kiểm tra tổng thể hệ thống để bảo đảm các thiết bị và công trình xử lý ở trạng thái sẵn sàng.
Các hạng mục cần kiểm tra gồm:
- Bồn và bể xử lý: Kiểm tra mực nước tại từng bể, bảo đảm nằm trong khoảng vận hành cho phép. Mực nước phải đủ để ngập cánh khuấy, tránh tình trạng thiết bị chạy không tải. Đồng thời, kiểm tra thành, đáy và nắp bể để phát hiện dấu hiệu nứt, thấm hoặc hư hỏng.
- Tủ điện: Kiểm tra các công tắc thiết bị đang ở vị trí OFF/STOP trước khi cấp điện. Sau đó, bật MCCB tổng, kiểm tra ba đèn báo pha và điện áp nguồn ba pha bằng đồng hồ (thông thường là 380 V). Đảm bảo tủ điện không bị rò rỉ, đứt dây và PLC được cài đặt đúng.
- Van và đường ống: Đối chiếu trạng thái đóng/mở của các van với sơ đồ vận hành. Kiểm tra các mối nối và đường ống để phát hiện rò rỉ.
- Thiết bị cơ điện: Kiểm tra tình trạng hoạt động của bơm nước thải, máy thổi khí và máy khuấy chìm. Chú ý các dấu hiệu bất thường như tiếng ồn, rung động hoặc nhiệt độ động cơ tăng cao. Với dàn đĩa phân phối khí, cần quan sát độ phân bố bọt khí trên mặt bể hiếu khí; vùng sủi khí yếu hoặc xuất hiện các cột bọt lớn có thể là dấu hiệu đĩa khí bị tắc hoặc hư hỏng.
- Bơm định lượng: Kiểm tra giá trị cài đặt và lưu lượng cấp hóa chất theo định mức. Chỉ điều chỉnh lưu lượng khi bơm đang hoạt động.
- Thiết bị đo và điều khiển: Kiểm tra đầu dò pH, DO, phao báo mức và giỏ chắn rác. Đảm bảo các thiết bị sạch, hoạt động bình thường và không còn cảnh báo tồn đọng.
- Tình trạng bảo trì: Xác nhận các thiết bị đang sửa chữa đã hoàn tất và được bàn giao trước khi đưa vào vận hành.
- Hóa chất và nước pha: Kiểm tra lượng dung dịch trong bồn pha, lượng hóa chất tồn kho và nguồn nước sạch sử dụng để pha hóa chất. Đảm bảo hóa chất được bảo quản đúng quy định.
- An toàn lao động: Kiểm tra khu vực hố thu, bể kín và hệ thống thông thoáng. Chuẩn bị đầy đủ găng tay, kính bảo hộ và khẩu trang khi thao tác với hóa chất.
Chỉ chuyển sang bước khởi động khi các hạng mục kiểm tra đều đáp ứng yêu cầu và không phát hiện bất thường ảnh hưởng đến an toàn hoặc hoạt động của hệ thống.
– Bước 2: Khởi động toàn bộ hệ thống theo đúng thứ tự
Sau khi hoàn tất kiểm tra, người vận hành tiến hành khởi động các thiết bị theo trình tự được quy định trong sổ tay vận hành của trạm.
Về nguyên tắc chung, trình tự khởi động gồm:
- Cấp điện cho hệ thống: Đóng điện tủ tổng và chuyển các thiết bị sang chế độ vận hành AUTO hoặc MAN theo hướng dẫn kỹ thuật.
- Khởi động cụm sinh học: Vận hành máy thổi khí và máy khuấy để cung cấp oxy cho vi sinh vật, đồng thời duy trì sự xáo trộn đồng đều của bùn trong bể.
- Cấp nước thải vào hệ thống: Khởi động bơm nước thải từ bể điều hòa với lưu lượng phù hợp công suất thiết kế, tránh bơm dồn lượng nước lớn trong thời gian ngắn gây sốc tải cho hệ thống.
- Khởi động các thiết bị hỗ trợ: Vận hành bơm định lượng hóa chất và bơm tuần hoàn bùn theo chế độ đã cài đặt.
- Kiểm tra hoạt động tổng thể: Đi dọc tuyến xử lý để kiểm tra dòng chảy qua từng bể, tình trạng rò rỉ, tiếng ồn và nhiệt độ động cơ.
Trong quá trình khởi động, cần theo dõi phản ứng của hệ thống và kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường để xử lý. Xem thêm: Phương án khởi động hệ thống xử lý nước thải tối ưu>>>
– Bước 3: Pha và cấp hóa chất xử lý nước thải
Hóa chất được sử dụng trong hệ thống xử lý nước thải có thể bao gồm chất điều chỉnh pH, chất keo tụ, chất tạo bông và chất khử trùng. Việc pha và cấp hóa chất đúng nồng độ, đúng liều lượng giúp duy trì hiệu quả xử lý và hạn chế lãng phí.
Quy trình pha hóa chất cơ bản gồm các bước:
- Chuyển công tắc bơm chuyển hóa chất về vị trí OFF/STOP trước khi thao tác.
- Kiểm tra tình trạng bồn pha và các van liên quan, đồng thời đóng van xả đáy.
- Cấp nước sạch vào bồn đến mức quy định rồi khóa van cấp nước.
- Cho lượng hóa chất theo định mức vào nước. Không đổ nước trực tiếp vào hóa chất đặc. Khởi động máy khuấy để hóa chất hòa tan hoàn toàn, sau đó tắt máy.
- Mở van đường hút của bơm (nếu có) và chuyển công tắc bơm sang chế độ AUTO để cấp hóa chất theo lưu lượng cài đặt.
Trong suốt quá trình pha hóa chất, người vận hành trạm xử lý nước thải phải sử dụng đầy đủ găng tay và kính bảo hộ, đặc biệt khi thao tác với axit, xút, chất keo tụ hoặc chất khử trùng.
Lượng hóa chất đã pha và cấp vào hệ thống cần được ghi chép trong nhật ký vận hành. Đây là cơ sở để theo dõi định mức tiêu hao, kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả xử lý.
– Bước 4: Kiểm soát thông số tại từng bể xử lý
Kiểm soát thông số vận hành trạm xử lý nước thải là công việc quan trọng quyết định hiệu quả xử lý của toàn bộ hệ thống. Đặc biệt, tại cụm xử lý sinh học, các chỉ tiêu như pH, DO và SV30 cần được theo dõi thường xuyên để đánh giá điều kiện hoạt động của vi sinh vật và khả năng lắng của bùn.
Bên cạnh đó, MLSS, SVI và F/M là những thông số hỗ trợ đánh giá nồng độ bùn, đặc tính lắng và mối quan hệ giữa tải lượng hữu cơ với sinh khối vi sinh.
Dưới đây là các thông số và dấu hiệu cần theo dõi tại những công trình thường gặp trong trạm xử lý nước thải:
| Bể xử lý | Thông số cần theo dõi | Dấu hiệu hoạt động bình thường | Dấu hiệu cần kiểm tra |
| Bể điều hòa | Mực nước, pH, tình trạng khuấy trộn hoặc sục khí | Mực nước nằm trong khoảng vận hành, pH ổn định | Bể sắp tràn hoặc cạn, xuất hiện mùi trứng thối, pH dao động mạnh |
| Bể keo tụ – tạo bông (nếu có) | pH phản ứng, liều hóa chất, kích thước bông | Bông bùn hình thành rõ, kích thước lớn, lắng nhanh | Bông nhỏ, nước còn đục, cần kiểm tra pH và liều hóa chất bằng jar test |
| Bể thiếu khí (Anoxic) | DO, pH, khuấy trộn, dòng tuần hoàn nội | DO dưới 0,5 mg/L; pH khoảng 7,0-8,5 | DO quá cao có thể làm giảm hiệu quả khử Nitrat, khiến Tổng Nitơ đầu ra tăng |
| Bể hiếu khí (Aerotank) | pH, DO, SV30, màu bùn và tình trạng bọt | pH 6,5-8,5; DO khoảng 2-4 mg/L; bùn màu nâu, tạo bông và lắng tốt | DO thấp kéo dài, bùn đen hoặc xám, bọt trắng dày, SV30 tăng hoặc giảm bất thường |
| Bể lắng | Độ trong của nước, lớp bùn đáy, hiện tượng bùn nổi | Nước trong, không có bùn nổi trên mặt | Bùn nổi, bùn trôi theo nước đầu ra, lớp bùn đáy dâng cao |
| Bể khử trùng | Liều lượng chất khử trùng, thời gian tiếp xúc | Hóa chất được cấp đều theo lưu lượng | Coliform đầu ra vượt quy chuẩn |
| Bể chứa và xử lý bùn | Mức bùn, lịch xả bùn dư | Bùn được xả theo lịch và yêu cầu kỹ thuật | Bể chứa đầy, bùn phân hủy gây mùi |
Các ngưỡng pH và DO tại bể hiếu khí cần được đối chiếu thêm với 5 yếu tố cần kiểm soát khi vận hành bể Aerotank. Đối với bể thiếu khí, tham khảo Điều kiện vận hành bể sinh học Anoxic trong hệ thống xử lý nước thải>>>
Cách thực hiện phép thử SV30 trong bể hiếu khí
SV30 là chỉ tiêu thể hiện thể tích bùn lắng sau 30 phút, thường được sử dụng để theo dõi đặc tính lắng của bùn vi sinh trong hệ thống xử lý sinh học. Cách thực hiện phép thử SV30 như sau:
- Lấy mẫu hỗn hợp bùn đang sục khí tại cuối bể hiếu khí.
- Rót mẫu vào ống đong có dung tích 1.000 mL.
- Để mẫu lắng tự nhiên trong 30 phút.
- Đọc thể tích bùn lắng, tính theo đơn vị mL/L.
- SV30 phản ánh thể tích bùn sau lắng, không phải nồng độ bùn. Vì vậy, không có một giá trị SV30 cố định được xem là tốt cho tất cả các trạm xử lý nước thải.
Người vận hành cần theo dõi xu hướng SV30 so với mức ổn định của chính hệ thống khi nước đầu ra đạt yêu cầu. Đồng thời, cần quan sát tốc độ lắng và độ trong của lớp nước phía trên để đánh giá khả năng lắng của bùn.
Để có kết quả đánh giá đầy đủ hơn, nên kết hợp SV30 với MLSS để tính SVI. Tìm hiểu thêm tại bài viết MLSS, MLVSS, SVI và SV30 có liên quan thế nào?>>>
– Bước 5: Kiểm tra chất lượng nước đầu ra theo quy chuẩn
Sau khi nước thải đi qua các công đoạn xử lý, người vận hành cần theo dõi và kiểm tra chất lượng nước đầu ra để đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống.
Từ ngày 01/09/2025, nước thải công nghiệp áp dụng QCVN 40:2025/BTNMT, thay thế QCVN 40:2011/BTNMT. Quy chuẩn này phân chia giới hạn theo ba cột A, B và C tương ứng với yêu cầu bảo vệ môi trường của nguồn tiếp nhận.
Đối với nước thải sinh hoạt, quy chuẩn áp dụng là QCVN 14:2025/BTNMT.
Cột giới hạn áp dụng cho từng trạm cần được xác định theo giấy phép môi trường của cơ sở, không nên tự lựa chọn chỉ dựa trên kết quả phân tích hoặc vị trí xả thải.
>>> Tham khảo chi tiết tại bài viết QCVN 40:2025/BTNMT – Quy chuẩn nước thải công nghiệp
Căn cứ vào kết quả kiểm tra, người vận hành trạm xử lý nước thải cần có phương án xử lý phù hợp:
- Trường hợp nước đầu ra đạt yêu cầu: Duy trì chế độ vận hành hiện tại, tiếp tục theo dõi và ghi chép các thông số để làm cơ sở so sánh trong những lần kiểm tra tiếp theo.
- Trường hợp nước đầu ra chưa đạt: Đối chiếu kết quả phân tích với các thông số tại từng bể ở Bước 4 để xác định công đoạn có dấu hiệu bất thường. Sau đó, kiểm tra nguyên nhân, điều chỉnh chế độ vận hành và lấy mẫu kiểm tra lại. Nếu tình trạng kéo dài, cần có sự hỗ trợ từ đơn vị chuyên môn.
– Bước 6: Ghi nhật ký vận hành, xả bùn và báo cáo
Ghi nhật ký là công việc cần thực hiện xuyên suốt quá trình vận hành trạm xử lý nước thải. Các thông tin được lưu lại giúp người vận hành theo dõi tình trạng hệ thống, nhận biết xu hướng biến động của các thông số và xác định nguyên nhân khi xảy ra sự cố.
Một nhật ký vận hành đầy đủ cần có những nội dung sau:
- Thông tin lưu lượng: Lưu lượng nước thải đầu vào, thời gian hoạt động của bơm và máy thổi khí.
- Thông số kỹ thuật: pH, DO, SV30, nhiệt độ; kết quả phân tích COD, TSS, Amoni, Tổng Nitơ và Tổng Phốt pho khi có thực hiện.
- Tình trạng bùn và nước: Màu sắc, mùi nước; màu bông bùn, tình trạng bọt và hiện tượng bùn nổi.
- Hóa chất và bùn thải: Lượng hóa chất đã pha, lượng hóa chất đã cấp và lượng bùn đã xả.
- Tình trạng thiết bị: Điện áp, tiếng ồn, độ rung, nhiệt độ động cơ, các sự cố phát sinh và biện pháp xử lý.
Việc xả bùn dư cần được thực hiện theo chế độ và lịch kỹ thuật của hệ thống, tránh để bùn tích tụ quá mức hoặc làm biến động lượng sinh khối cần thiết cho quá trình xử lý sinh học.
Bên cạnh nhật ký theo ca, cơ sở cần thực hiện quan trắc định kỳ và lập báo cáo công tác bảo vệ môi trường theo giấy phép môi trường và quy định hiện hành.
Lịch kiểm tra và bảo dưỡng trạm xử lý nước thải
Ngoài việc thực hiện đầy đủ 6 bước vận hành, người phụ trách cần xây dựng lịch kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề và duy trì hiệu suất hoạt động của hệ thống.
Tùy theo công nghệ xử lý, công suất và yêu cầu kỹ thuật, tần suất kiểm tra có thể được bố trí như sau:
| Tần suất | Công việc cần thực hiện |
| Mỗi ca/hằng ngày | Kiểm tra thiết bị chính, lưu lượng và chế độ bơm; đo pH, DO; thực hiện phép thử SV30; quan sát bể lắng, lớp bùn đáy và hiện tượng bùn nổi; ghi nhật ký và kiểm tra an toàn khu vực. |
| Hằng tuần – hằng tháng | Hiệu chuẩn đầu đo pH, DO; bảo dưỡng bơm, động cơ và máy thổi khí; kiểm tra hệ thống cảnh báo; phân tích MLSS và các chỉ tiêu nước đầu ra theo kế hoạch nội bộ. |
| Theo giấy phép môi trường | Lấy mẫu quan trắc định kỳ, lập và lưu báo cáo, hoàn thiện hồ sơ phục vụ công tác kiểm tra. |
Những sự cố thường gặp khi vận hành trạm xử lý nước thải
Trong quá trình vận hành trạm xử lý nước thải, hệ thống có thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường ảnh hưởng đến khả năng xử lý và chất lượng nước đầu ra. Việc nhận biết sớm những dấu hiệu này giúp người vận hành khoanh vùng nguyên nhân và có hướng xử lý kịp thời.
Một số tình trạng thường gặp gồm:
| Dấu hiệu bất thường | Nguyên nhân thường gặp | Hướng kiểm tra |
| DO bể hiếu khí thấp kéo dài | Máy thổi khí hoạt động yếu, đĩa phân phối khí bị tắc hoặc tải trọng xử lý tăng | Kiểm tra hệ thống cấp khí, máy thổi khí và tải lượng đầu vào. Tham khảo Cần làm gì khi nồng độ oxy hòa tan thấp?>>> |
| Bọt trắng dày, lượng bùn giảm | Bùn non, thiếu sinh khối hoặc hệ thống bị sốc tải | Kiểm tra tuổi bùn, tình trạng sinh khối và điều kiện vận hành. Xem thêm Bọt trắng, giảm bùn tại bể hiếu khí: Nguyên nhân và phương án xử lý>>> |
| Bùn nổi ở bể lắng, SV30 cao | Bùn khó lắng, quá trình khử Nitrat xảy ra trong bể lắng hoặc bùn lưu quá lâu | Kiểm tra đặc tính bùn, lớp bùn đáy và chế độ tuần hoàn, xả bùn. Tham khảo Cách nhận biết và kiểm tra bùn vi sinh đang gặp vấn đề>>> |
| COD, Amoni hoặc Tổng Nitơ đầu ra vượt giới hạn | Vi sinh suy yếu hoặc điều kiện vận hành tại các bể không phù hợp | Đối chiếu các thông số tại từng công đoạn để xác định nguyên nhân. Xem thêm Các dạng sự cố thường gặp khi vận hành hệ thống xử lý nước thải>>> |
Khi phát sinh sự cố, người vận hành không nên điều chỉnh hóa chất, lưu lượng hoặc chế độ cấp khí một cách tùy tiện. Trước tiên, cần kiểm tra nhật ký và đối chiếu số liệu vận hành để xác định thời điểm bắt đầu xuất hiện bất thường, sau đó khoanh vùng công đoạn liên quan và đánh giá nguyên nhân.
>>> Tham khảo thêm 5 bước cần nắm khi khắc phục sự cố hệ thống xử lý nước thải để có hướng xử lý phù hợp
BIOGENCY – Đồng hành tối ưu vận hành hệ thống xử lý nước thải
Một hệ thống xử lý nước thải hoạt động ổn định cần được kiểm soát đồng bộ từ thiết bị, chế độ vận hành đến sức khỏe của hệ vi sinh. Khi các thông số đầu ra thường xuyên biến động hoặc xuất hiện sự cố kéo dài, việc xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quan trọng để khôi phục hiệu quả xử lý.
Với dịch vụ Khắc phục & Nuôi dưỡng hệ thống xử lý nước thải, BIOGENCY hỗ trợ doanh nghiệp thông qua hoạt động theo dõi các chỉ số vận hành, chẩn đoán nguyên nhân bất thường và đề xuất điều chỉnh chế độ vận hành kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh phù hợp.
Đội ngũ kỹ thuật BIOGENCY đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình đánh giá và cải thiện hoạt động của hệ thống, hướng đến duy trì hiệu quả xử lý và chất lượng nước đầu ra ổn định.
Liên hệ BIOGENCY qua HOTLINE 0909 538 514 để được tư vấn giải pháp kỹ thuật phù hợp với hệ thống xử lý nước thải của doanh nghiệp.
>>> Xem thêm: Dịch vụ Khắc phục & Nuôi dưỡng hệ thống xử lý nước thải của BIOGENCY
