Xử lý tôm bị sưng gan cần được thực hiện đúng trình tự để giảm áp lực lên gan, ổn định môi trường ao và hỗ trợ tôm phục hồi. Người nuôi cần lần lượt giảm lượng thức ăn, xử lý khí độc và chất hữu cơ, ổn định các chỉ số nước, diệt khuẩn, bổ sung dinh dưỡng phục hồi gan, cấy vi sinh và theo dõi tôm hằng ngày.
Tôm bị sưng gan là gì và ảnh hưởng như thế nào?
Sưng gan là tình trạng gan tụy của tôm phình to bất thường do bị tổn thương. Vì gan tụy vừa tiêu hóa vừa giải độc, tổn thương ở đây kéo theo hậu quả trên toàn bộ vụ nuôi chứ không dừng ở một cơ quan.
Gan tụy tôm là cơ quan đảm nhận đồng thời hai chức năng: tiêu hóa thức ăn và giải độc cho cơ thể. Sưng gan là hiện tượng gan tụy bị tổn thương và phình to, làm suy giảm cả hai chức năng đó, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đàn tôm và năng suất của cả vụ nuôi.
Khi gan tụy sưng, khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng giảm mạnh. Hệ quả trực tiếp là tôm ăn yếu, chậm lớn và hệ số chuyển đổi thức ăn FCR tăng cao.
Song song, gan yếu làm sức đề kháng của tôm giảm theo. Tôm dễ mắc thêm các bệnh khác, phổ biến là phân trắng và đường ruột đứt khúc. Nếu không xử lý tôm bị sưng gan kịp thời, tôm có thể chết rải rác hoặc chết hàng loạt, gây thiệt hại lớn về kinh tế.
Nguyên tắc xử lý tôm bị sưng gan
Xử lý tôm bị sưng gan không nên thực hiện bằng cách chỉ tập trung vào một sản phẩm. Theo trình tự trong bài gốc, các thao tác được thực hiện lần lượt từ giảm tải cho gan đến phục hồi:
Giảm lượng thức ăn → xử lý môi trường → ổn định các chỉ số → diệt khuẩn → phục hồi gan → cấy vi sinh → theo dõi
Trước tiên, cần giảm lượng thức ăn để giảm áp lực cho gan và hạn chế thức ăn dư. Sau đó xử lý môi trường nước, ổn định các chỉ số môi trường và thực hiện diệt khuẩn. Khi đó mới tiếp tục bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi gan và cấy vi sinh.
Phác đồ 7 bước xử lý tôm bị sưng gan
– Bước 1. Giảm lượng thức ăn
Khi bắt đầu xử lý tôm bị sưng gan, bước đầu tiên là cắt 30-50% khẩu phần ăn trong 1-2 ngày.
Việc giảm thức ăn nhằm giảm áp lực lên gan, đồng thời hạn chế lượng thức ăn dư thừa rơi xuống đáy ao và làm môi trường nước xấu thêm.
Đây là bước cần thực hiện trước khi tập trung vào các giải pháp phục hồi. Nếu vẫn duy trì lượng thức ăn như bình thường trong khi gan đang bị tổn thương, áp lực lên quá trình tiêu hóa vẫn còn.
>>> Nếu chưa nắm chắc khẩu phần đang cho ăn, người nuôi tham khảo hướng dẫn tính lượng thức ăn cho tôm thẻ chân trắng
– Bước 2. Xử lý môi trường nước
Sau khi giảm lượng thức ăn, bước tiếp theo là xử lý các yếu tố bất lợi trong môi trường nước.
Sử dụng Yucca để giảm nhanh khí độc NH3 và H2S. Đồng thời kết hợp men vi sinh để phân hủy chất hữu cơ tích tụ ở đáy ao.
Hai nhóm sản phẩm trong bước này được sử dụng cho hai mục đích:
- Yucca: Xử lý khí độc NH3, H2S.
- Men vi sinh: Hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ đáy ao.
– Bước 3. Ổn định các chỉ số môi trường
Tiếp theo, cần tập trung vào sự ổn định của môi trường nước.
Duy trì pH trong khoảng 7,5-8,2, đồng thời kiểm soát độ kiềm và độ trong của nước ở mức phù hợp.
Khi cần điều chỉnh, người nuôi tham khảo cách hạ pH trong ao nuôi tôm và cách nâng kiềm bằng vôi. Nếu độ trong đang bất thường vì tảo, xem thêm hướng dẫn kiểm soát tảo độc>>>
– Bước 4. Diệt khuẩn
Sau khi ổn định môi trường, thực hiện diệt khuẩn vào buổi sáng hoặc chiều mát nhằm loại bỏ vi khuẩn Vibrio trong nước. Tham khảo thêm Cách diệt khuẩn ao để thả tôm khỏe, ít nhiễm bệnh>>>
– Bước 5. Bổ sung dinh dưỡng phục hồi gan
Trộn men tiêu hóa, vitamin C và sản phẩm bổ gan vào thức ăn, cho ăn liên tục 5-7 ngày. Mục đích của bước này là hỗ trợ gan phục hồi và khôi phục khả năng tiêu hóa.
– Bước 6. Cấy vi sinh
Sau 48 giờ kể từ khi diệt khuẩn, bổ sung vi sinh liều cao để ổn định lại hệ đệm và phân hủy mùn bã hữu cơ.
– Bước 7. Theo dõi tôm hằng ngày
Bước cuối cùng là theo dõi diễn biến của tôm mỗi ngày, không phải thực hiện một lần rồi kết thúc.
Ba chỉ tiêu cần quan sát gồm:
- Đường ruột
- Màu gan
- Khả năng bắt mồi
Theo dõi các chỉ tiêu này giúp người nuôi nhận biết diễn biến của tôm và điều chỉnh quá trình xử lý theo tình trạng thực tế của ao.
4 nhóm sản phẩm sử dụng trong phác đồ xử lý tôm bị sưng gan
Phác đồ xử lý tôm bị sưng gan sử dụng 4 nhóm sản phẩm, mỗi nhóm đảm nhiệm một vai trò khác nhau từ xử lý môi trường nước, giảm khí độc, hỗ trợ phục hồi gan – tiêu hóa và bổ sung dinh dưỡng. Việc phân nhóm giúp người nuôi xác định đúng mục đích sử dụng và tránh dùng sản phẩm chồng chéo.
– Men vi sinh xử lý nước: Làm sạch môi trường và phân hủy chất hữu cơ
Men vi sinh xử lý nước, đặc biệt là nhóm vi khuẩn có lợi như Bacillus, được sử dụng để hỗ trợ cải thiện chất lượng nước và phân hủy lượng chất hữu cơ tích tụ trong ao.
Khi tôm bị sưng gan, môi trường ao cần được ổn định song song với việc hỗ trợ tôm phục hồi. Chất hữu cơ dư thừa ở đáy ao nếu không được xử lý có thể tiếp tục làm môi trường nước suy giảm.
Men vi sinh có thể được sử dụng để:
- Hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ và mùn bã ở đáy ao.
- Cải thiện môi trường nước.
- Hỗ trợ ổn định hệ vi sinh trong ao sau quá trình xử lý.
Một số sản phẩm có thể sử dụng cho mục tiêu xử lý nước và đáy ao gồm Microbe-Lift AQUA C, Microbe-Lift AQUA SA và Microbe-Lift AQUA N1, tùy theo mục tiêu xử lý cụ thể.
– Yucca: Hỗ trợ giảm khí độc NH3 và H2S
Yucca được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát các khí độc trong ao, đặc biệt là NH3 và H2S.
Khi ao có nhiều chất hữu cơ phân hủy hoặc chất thải tích tụ, các khí độc có thể phát sinh và ảnh hưởng đến điều kiện sống của tôm. Vì vậy, giảm khí độc là một phần quan trọng trong quá trình ổn định môi trường.
Yucca có thể được kết hợp với men vi sinh xử lý nước để vừa hỗ trợ giảm khí độc, vừa hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ ở đáy ao.
– Men tiêu hóa và sản phẩm hỗ trợ gan
Sau khi môi trường ao được ổn định, cần tập trung hỗ trợ tôm phục hồi gan tụy và khả năng tiêu hóa.
Nhóm sản phẩm này có thể bao gồm:
- Men tiêu hóa: Hỗ trợ quá trình tiêu hóa thức ăn.
- Sản phẩm bổ gan: Hỗ trợ quá trình phục hồi gan tụy.
- Vitamin C: Bổ sung trong giai đoạn chăm sóc và phục hồi.
- Các thành phần hỗ trợ như Sorbitol và Methionine.
Các sản phẩm được trộn vào thức ăn và sử dụng trong khoảng 5-7 ngày để hỗ trợ gan phục hồi và cải thiện khả năng tiêu hóa của tôm.
Trong đó, men vi sinh đường ruột Microbe-Lift DFM có thể được sử dụng để hỗ trợ đường ruột và quá trình tiêu hóa thức ăn.
>>> Xem chi tiết giải pháp cho đường ruột tôm của BIOGENCY
– Khoáng chất và Vitamin tổng hợp
Khoáng chất và vitamin tổng hợp được sử dụng nhằm bổ sung dinh dưỡng cho tôm trong quá trình chăm sóc và phục hồi.
Nhóm sản phẩm này có thể được đưa vào chương trình chăm sóc tùy theo tình trạng của tôm và điều kiện ao nuôi, đặc biệt trong giai đoạn tôm cần phục hồi sau khi gặp vấn đề về gan tụy.
Việc bổ sung cần được thực hiện phù hợp với nhu cầu thực tế của ao, tránh sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc nhưng không xác định rõ mục đích.
Lưu ý: Liều lượng và cách phối hợp sản phẩm cần được xác định theo tình trạng cụ thể của ao, cỡ tôm và mục tiêu xử lý. Không nên tự ý tăng liều hoặc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm khi chưa xác định rõ vai trò của từng nhóm.
>>> Xem thêm: Một số sản phẩm hỗ trợ gan tụy tôm bà con nên biết!
Những việc cần tránh khi tôm đang sưng gan
Khi tôm đang bị sưng gan, cần hạn chế những tác động có thể làm tình trạng của tôm và môi trường ao trở nên bất ổn hơn. Có 4 điểm người nuôi cần lưu ý:
- Không tự ý sử dụng thuốc hoặc hóa chất mạnh: Khi tôm đang gặp vấn đề về gan, không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc hóa chất mạnh để xử lý ao.
- Không thay nước đột ngột: Không nên thay nước đột ngột khi tôm đang bị sưng gan. Việc thay nước cần được thực hiện phù hợp với tình trạng thực tế của ao để tránh làm môi trường thay đổi quá nhanh. Không nên tự áp dụng một tỷ lệ thay nước cố định nếu chưa xác định được mức thay phù hợp với ao nuôi.
- Không để thức ăn dư thừa trong ao: Trong thời gian xử lý, cần kiểm soát lượng thức ăn và tránh để thức ăn dư thừa. Khẩu phần được giảm 30-50% trong 1-2 ngày ở giai đoạn đầu nhằm giảm áp lực lên gan và hạn chế lượng chất hữu cơ phát sinh thêm trong ao. Sau đó, lượng thức ăn cần được điều chỉnh dựa trên khả năng bắt mồi và tình trạng thực tế của tôm, thay vì tăng lại ngay theo khẩu phần trước đó.
- Không vội tăng thức ăn khi tôm chưa có dấu hiệu phục hồi: Mục tiêu trước mắt là hỗ trợ tôm phục hồi gan và khả năng tiêu hóa, thay vì thúc tôm tăng trưởng ngay. Trước khi điều chỉnh lại lượng thức ăn, cần theo dõi các biểu hiện của tôm như đường ruột, màu gan và khả năng bắt mồi để đánh giá diễn biến của ao.
Theo dõi tình trạng tôm mỗi ngày
Sau khi thực hiện các bước xử lý tôm bị sưng gan, người nuôi cần tiếp tục theo dõi tình trạng của tôm mỗi ngày để nắm được diễn biến trong quá trình xử lý.
Ba biểu hiện cần quan sát gồm:
- Đường ruột: Theo dõi tình trạng đường ruột của tôm trong quá trình xử lý.
- Màu gan: Quan sát màu sắc gan tụy của tôm và những thay đổi trong thời gian theo dõi.
- Khả năng bắt mồi: Theo dõi khả năng bắt mồi của tôm trong mỗi lần cho ăn để nắm được tình trạng ăn của tôm.
Việc theo dõi đồng thời đường ruột, màu gan và khả năng bắt mồi giúp người nuôi có thêm cơ sở để theo dõi tình trạng tôm trong quá trình xử lý.
Phòng ngừa tôm bị sưng gan
Sau khi xử lý, việc duy trì môi trường và chế độ chăm sóc phù hợp có vai trò quan trọng trong quá trình nuôi. Các biện pháp phòng ngừa tập trung vào quản lý môi trường nước, kiểm soát thức ăn và bổ sung dinh dưỡng định kỳ.
- Duy trì chất lượng nước ổn định: Thường xuyên theo dõi và duy trì các điều kiện môi trường ao nuôi ổn định. Có thể sử dụng men vi sinh định kỳ để hỗ trợ xử lý nước và đáy ao.
- Kiểm soát lượng thức ăn: Sử dụng thức ăn có chất lượng và cho tôm ăn với lượng phù hợp. Hạn chế để thức ăn dư thừa trong ao.
- Bổ sung vitamin, khoáng và men tiêu hóa: Có thể bổ sung vitamin, khoáng chất và men tiêu hóa định kỳ trong quá trình chăm sóc tôm.
- Theo dõi các chỉ tiêu môi trường: Thường xuyên kiểm tra các chỉ tiêu như pH, khí độc, độ kiềm,…
Việc theo dõi định kỳ các chỉ tiêu này giúp người nuôi nắm được tình trạng môi trường ao và kịp thời xử lý khi có bất thường.
Xử lý tôm bị sưng gan không nên chỉ tập trung vào một sản phẩm hoặc một thao tác riêng lẻ. Nếu ao đang có dấu hiệu tôm sưng gan và cần xác định đúng tình trạng trước khi áp dụng phác đồ xử lý tôm bị sưng gan. Liên hệ ngay HOTLINE 0909 538 514, đội ngũ kỹ thuật BIOGENCY có thể hỗ trợ tư vấn theo điều kiện thực tế của từng ao, từ liều lượng, thứ tự thực hiện đến cách theo dõi trong suốt quá trình xử lý.
>>> Xem thêm: Nuôi tôm bằng vi sinh có giúp tăng tỷ lệ sống của tôm? So sánh 2 phương pháp
