Tại Việt Nam, việc triển khai hệ thống giao dịch phát thải (ETS) trong thời gian tới sẽ là bước ngoặt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Vậy ETS là gì, cơ chế hoạt động ra sao, mục tiêu và lợi ích như thế nào, cũng như Việt Nam đang triển khai đến đâu? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ toàn diện về hệ thống này.
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) là gì?
Hệ thống giao dịch phát thải (Viết tắt của Emission Trading System – ETS) là hệ thống được chính phủ thiết lập để đặt giới hạn phát thải cho các cơ sở phát thải được quản lý bởi ETS qua việc phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính. ETS được xem là giải pháp hữu hiệu thúc đẩy hoạt động giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời giúp Việt Nam chủ động hơn trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu, nhằm hướng tới mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Cơ chế hoạt động của hệ thống giao dịch phát thải (ETS)
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) vận hành theo nguyên tắc “cap-and-trade” (giới hạn và trao đổi), trong đó cơ quan quản lý đặt ra tổng lượng phát thải khí nhà kính tối đa trong một giai đoạn (ví dụ: 1 năm) và phân bổ hạn ngạch cho doanh nghiệp thông qua cấp miễn phí hoặc đấu giá.
Doanh nghiệp có trách nhiệm kiểm kê, báo cáo và xác minh lượng phát thải định kỳ; nếu phát thải thấp hơn hạn ngạch có thể bán phần dư, ngược lại phải mua thêm trên thị trường Carbon. Trường hợp không tuân thủ, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt tài chính và có thể bị siết chặt hạn ngạch trong các kỳ tiếp theo.
Mục tiêu của hệ thống giao dịch phát thải (ETS)
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) được triển khai nhằm đạt nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó cốt lõi là giảm phát thải khí nhà kính và góp phần thực hiện các cam kết quốc tế như Hiệp định Paris. Đồng thời, ETS thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ thông qua việc đầu tư giải pháp sạch và tối ưu quy trình sản xuất khi chi phí phát thải gia tăng.
Cơ chế này cũng giúp tối ưu chi phí giảm phát thải khi doanh nghiệp có thể linh hoạt lựa chọn giữa việc tự cắt giảm hoặc mua thêm hạn ngạch, từ đó giảm chi phí chung cho toàn nền kinh tế, đồng thời hình thành thị trường Carbon minh bạch và thúc đẩy phát triển tài chính xanh.
Lợi ích của hệ thống giao dịch phát thải (ETS)
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) không chỉ là công cụ quản lý môi trường mà còn là động lực kinh tế mạnh mẽ, thúc đẩy doanh nghiệp, quốc gia tối ưu hóa nguồn lực, giảm phát thải và tạo ra các cơ hội đổi mới bền vững. Những lợi ích này hiện hữu trên cả hai mặt: chi phí và môi trường.
– Đối với môi trường
Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) giúp giảm đáng kể lượng khí nhà kính thông qua việc kiểm soát tổng phát thải, từ đó góp phần làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu và giảm áp lực lên hệ sinh thái.
– Đối với doanh nghiệp
ETS giúp doanh nghiệp giảm lượng phát thải dư thừa, cắt giảm chi phí phạt, nâng cao hiệu quả năng lượng. ETS cũng thúc đẩy doanh nghiệp nghiên cứu và áp dụng các giải pháp xanh, từ đó tạo ra sản phẩm và dịch vụ thân thiện môi trường. Đây là lợi thế giúp doanh nghiệp cải thiện hình ảnh hương hiệu, thu hút khách hàng và nhà đầu tư quan tâm đến phát triển bền vững.
– Đối với nền kinh tế
Ở góc độ nền kinh tế, cơ chế này thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp xanh, khuyến khích đổi mới sáng tạo và thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế vào các dự án giảm phát thải. Khi ETS kết hợp với chiến lược năng lượng quốc gia, nó tạo nền tảng cho nền kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu tác động môi trường đồng thời duy trì phát triển kinh tế.
– Đối với xã hội
ETS góp phần cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường.
Hệ thống giao dịch phát thải tại một số quốc gia trên thế giới
Trên thế giới, hệ thống giao dịch phát thải (ETS) đã được triển khai tại nhiều quốc gia và khu vực với quy mô và mức độ khác nhau. Điển hình, Liên minh châu Âu (EU) vận hành EU ETS – hệ thống lớn nhất thế giới, áp dụng cho nhiều lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp và hàng không, đồng thời được xem là mô hình tiêu chuẩn toàn cầu.
Trung Quốc cũng phát triển thị trường Carbon lớn nhất về quy mô phát thải, hiện tập trung vào ngành điện và đang có kế hoạch mở rộng sang các lĩnh vực khác. Tại Hàn Quốc, hệ thống K-ETS được triển khai từ năm 2015 và bao phủ nhiều ngành công nghiệp lớn. Trong khi đó, Hoa Kỳ hiện chưa có hệ thống ETS ở cấp liên bang mà chỉ áp dụng tại một số bang riêng lẻ.
Hệ thống giao dịch phát thải tại Việt Nam
Tại Việt Nam, hệ thống giao dịch phát thải (ETS) đang trong giai đoạn xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, với nền tảng là Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm phát thải khí nhà kính.
Theo lộ trình, giai đoạn 2023–2025 sẽ thí điểm thị trường Carbon, trước khi vận hành chính thức từ năm 2025 trở đi. ETS dự kiến áp dụng cho các ngành phát thải lớn như năng lượng, sản xuất công nghiệp và giao thông vận tải. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu dữ liệu kiểm kê chính xác, doanh nghiệp chưa quen với cơ chế thị trường Carbon và yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, giám sát.
Bên cạnh đó, ETS cũng mở ra nhiều cơ hội như tiếp cận nguồn tài chính xanh quốc tế, nâng cao sức cạnh tranh khi xuất khẩu – đặc biệt vào các thị trường có yêu cầu khắt khe về phát thải như Liên minh châu Âu (EU) – và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.
Áp lực từ biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững đang khiến doanh nghiệp phải tái định hình chiếc lược sản xuất. Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) là một công cụ quan trọng giúp các quốc gia kiểm soát và giảm phát thải khí nhà kính theo hướng hiệu quả và bền vững. Với xu hướng toàn cầu hướng tới trung hòa carbon, ETS không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh.
>>> Xem thêm: Phát thải ròng là gì? Cách nào để Việt Nam đạt phát thải ròng bằng “0” vào 2050?
